Przypadki i liczebniki · Narzędnik
Narzędnik (kim? czym?)
Narzędnik odpowiada na pytania kim? czym? Mówi, kim ktoś jest, czym coś robimy, czym podróżujemy i z kim spędzamy czas.
Kiedy używamy narzędnika
- Po „być” i „zostać” z rzeczownikiem (zawód, narodowość, funkcja): Jestem nauczycielką. On jest Polakiem. Chcę zostać lekarzem.
- Gdy mówimy o narzędziu albo środku transportu – bez przyimka: piszę długopisem, jem widelcem, jadę autobusem, lecę samolotem.
- Po czasownikach: interesować się, zajmować się, opiekować się, martwić się, kierować: interesuję się sportem, opiekuję się dzieckiem.
- Po przyimkach z (razem z kimś / czymś), przed, za, nad, pod, między – gdy mówimy, GDZIE coś jest: kawa z mlekiem, idę z bratem, czekam przed domem, kot śpi pod stołem, mieszkamy nad morzem.
Końcówki
męski i nijaki (lp.)
Końcówka: -em; po k, g: -iem
Przykłady: lekarz → lekarzem, autobus → autobusem, okno → oknem, Polak → Polakiem, pociąg → pociągiem
żeński (lp.)
Końcówka: -ą
Przykłady: kawa → kawą, siostra → siostrą, noc → nocą, nauczycielka → nauczycielką
wszystkie rodzaje (lm.)
Końcówka: -ami
Przykłady: z kolegami, z koleżankami, przed oknami, z książkami
wyjątki (lm.)
Końcówka: -mi
Przykłady: ludzie → z ludźmi, dzieci → z dziećmi, przyjaciele → z przyjaciółmi, goście → z gośćmi
| Rodzaj | Końcówka | Przykłady |
|---|---|---|
| męski i nijaki (lp.) | -em; po k, g: -iem | lekarz → lekarzem, autobus → autobusem, okno → oknem, Polak → Polakiem, pociąg → pociągiem |
| żeński (lp.) | -ą | kawa → kawą, siostra → siostrą, noc → nocą, nauczycielka → nauczycielką |
| wszystkie rodzaje (lm.) | -ami | z kolegami, z koleżankami, przed oknami, z książkami |
| wyjątki (lm.) | -mi | ludzie → z ludźmi, dzieci → z dziećmi, przyjaciele → z przyjaciółmi, goście → z gośćmi |
Przymiotniki: lp. rodzaj męski i nijaki -ym / -im (z moim starszym bratem), rodzaj żeński -ą (z moją młodszą siostrą); lm. -ymi / -imi (z nowymi kolegami).
Zaimki osobowe
| Mianownik | Narzędnik |
|---|---|
| ja | ze mną |
| ty | z tobą |
| on, ono | z nim |
| ona | z nią |
| my | z nami |
| wy | z wami |
| oni, one | z nimi |
Przed „mną” i przed grupą spółgłosek zaczynającą się od s, z, ś, ż piszemy „ze”: ze mną, ze szklanką, ze znajomymi.
Najczęstsze błędy
- ✗ Jestem lekarz → ✓ Jestem lekarzem. Ale po „to” stoi mianownik: To jest lekarz.
- Sam przymiotnik po „być” zostaje w mianowniku: Jestem zmęczony. Narzędnik pojawia się z rzeczownikiem: Jest dobrym lekarzem.
- ✗ Jadę z autobusem → ✓ Jadę autobusem. Środek transportu bez przyimka; „z” tylko z osobą: jadę z kolegą.
- Przed, za, nad, pod z ruchem (dokąd?) wymagają biernika: kładę książkę pod stół, ale: książka leży pod stołem. Jadę nad morze, ale: odpoczywam nad morzem.